Niektóre leki, nawet stosowane zgodnie z zaleceniami lekarza, prowadzą do przewlekłych lub nawracających trudności z wypróżnianiem. Najbardziej narażone są osoby przyjmujące opioidy przeciwbólowe, trójpierścieniowe antydepresanty, neuroleptyki, suplementy żelaza oraz preparaty zobojętniające kwasy żołądkowe z glinem lub wapniem. Jeśli zwrócisz uwagę na rodzaj przyjmowanych leków, łatwiej rozpoznasz i ograniczysz zaparcia wywołane farmakoterapią.
Najważniejsze informacje:
- Największe ryzyko zaparć dotyczy opioidów, trójpierścieniowych antydepresantów, neuroleptyków i suplementów żelaza.
- Farmaceutyki prowadzą do zaparć głównie poprzez spowolnienie ruchów jelit i zwiększenie wchłaniania wody ze stolca.
- Aby ograniczyć zaparcia po lekach, warto zwiększyć spożycie błonnika i płynów, zadbać o regularne ćwiczenia oraz w razie potrzeby sięgnąć po leki przeczyszczające.
Dlaczego leki mogą powodować zaparcia?
Niektóre leki spowalniają perystaltykę jelit i wpływają na konsystencję stolca. Opioidy osłabiają pracę nerwów odpowiedzialnych za ruchy przewodu pokarmowego, przez co przesuwanie mas kałowych staje się wolniejsze. Stolce stają się twardsze, a oddanie ich wymaga większego wysiłku. Trójpierścieniowe antydepresanty czy środki z wapniem prowadzą do większego wchłaniania wody z jelit, a to ogranicza naturalne ruchy przewodu pokarmowego.
Leki wywołujące zaparcia często blokują przekazywanie impulsów w układzie nerwowym jelit i osłabiają mięśnie odpowiedzialne za wypróżnianie. Niektóre preparaty również przesuszają masy kałowe. W takiej sytuacji stolce zalegają w jelitach jeszcze dłużej, a uczucie dyskomfortu rośnie.
Najczęstsze grupy leków wywołujących zaparcia
Do grup najczęściej wywołujących zaparcia należą:
- opioidy przeciwbólowe (np. morfina, tramadol) – najczęstsza przyczyna przewlekłych zaparć u osób po długotrwałym leczeniu
- trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne
- neuroleptyki
- blokery kanału wapniowego i klonidyna stosowane w terapii nadciśnienia
- suplementy żelaza
- preparaty zobojętniające kwasy żołądkowe zawierające glin lub wapń
Sporadycznie zaparcia pojawiają się przy stosowaniu:
- niektórych leków przeciwhistaminowych
- spazmolityków
- leków na chorobę Parkinsona
- wybranych diuretyków
Choć mechanizm działania poszczególnych farmaceutyków różni się, wszystkie one prowadzą do spowolnienia motoryki jelit lub utwardzenia stolca.
Popularne leki bez recepty a ryzyko zaparć
Wśród leków dostępnych bez recepty także znajdują się preparaty, które utrudniają wypróżnianie. Do najczęstszych przyczyn zaparć po środkach dostępnych bez recepty należą niewielkie dawki opioidowych przeciwbólowych, suplementy żelaza i preparaty antyhistaminowe. Niektóre osoby mają podobne objawy po środkach na nadciśnienie lub wybranych lekach przeciwdepresyjnych sprzedawanych bez recepty.
Wśród substancji mogących powodować zaparcia po popularnych lekach znajdziesz:
- paracetamol z dodatkiem kodeiny
- tabletki przeciwhistaminowe stosowane na przeziębienie i alergię
- drażetki z żelazem używane w leczeniu niedokrwistości
Najczęściej trudności dotyczą leków na receptę, ale wiele osób w Polsce obserwuje zaparcia również po lekach stosowanych samodzielnie bez konsultacji medycznej.
Jak rozpoznać zaparcia związane z lekami?
Zauważysz, że problemy z wypróżnianiem pojawiają się tuż po rozpoczęciu nowych leków lub zmianie ich dawek. Typowe objawy to bardzo twardy stolec, potrzeba wysiłku przy jego oddaniu i częste uczucie niepełnego wypróżnienia. Jeśli z każdym tygodniem dolegliwości narastają, to sygnał, że farmakoterapia może być przyczyną zaparć.
Farmaceutyki najczęściej wywołujące zaparcia to NLPZ, opioidy, trójpierścieniowe antydepresanty, preparaty zobojętniające zawierające glin lub wapń, środki przeciwhistaminowe i żelazo. Jeśli zauważysz u siebie takie objawy po sięgnięciu po któryś z tych preparatów, skonsultuj się z lekarzem, aby nie dopuścić do przewlekłych problemów.
Czy długotrwałe przyjmowanie leków zwiększa ryzyko zaparć?
Jeśli przez dłuższy czas stosujesz leki z grupy wywołującej zaparcia, znacznie rośnie ryzyko przewlekłych trudności z wypróżnianiem. W szczególności dotyczy to osób korzystających stale z opioidów przeciwbólowych, niesteroidowych leków przeciwzapalnych, żelaza, wapnia bądź preparatów na nadciśnienie.
Im dłużej przyjmujesz tego typu substancje, tym trudniej odbudować naturalną perystaltykę i prawidłowy rytm wypróżnień. Jeśli zaparcia utrzymują się przez dłuższy czas, zwróć się do lekarza. Razem dobierzecie zmianę terapii lub odpowiednie środki łagodzące te skutki uboczne.
Co zrobić, gdy leki powodują zaparcia?
Aby poradzić sobie z zaparciami wywołanymi lekami, skup się na prostych zmianach w codziennych nawykach:
- wprowadź do diety więcej błonnika (pełnoziarniste produkty, warzywa, owoce)
- pij odpowiednią ilość płynów, dzięki czemu stolce nie będą tak twarde
- dbaj o codzienną aktywność fizyczną – ruch poprawia pracę jelit
Jeśli mimo zmian w stylu życia problem nie ustępuje, możesz sięgnąć po sprawdzone leki przeczyszczające – bisakodyl, makrogole (np. glikol polietylenowy). Takie środki pobudzają perystaltykę lub zwiększają ilość wody w stolcu. Gdy stosujesz opioidy, sprawdzą się specjalnie opracowane leki z grupy PAMORA (np. naloksegol), które neutralizują wpływ opioidów na jelita i ułatwiają wypróżnianie.